donderdag 10 juni 2010
PAB in gevaar of ziet BOL-BUDIV spoken?
Het relaas van de feiten
Kroniek van een bijna afgeschaft PAB
Ons engagement
Het relaas van de feiten
Dit is een rechtzetting na een persbericht van welzijnsminister Vandeurzen en communicatie van Vlabu waarin stond dat wij “ten onrechte angst aanjagen” en “wilde berichten brengen” over de afschaffing van het persoonlijke assistentiebudget. Wij leggen uit hoe de vork precies aan de steel zit.
Minister Vandeurzen werkt al enkele maanden aan een witboek voor de toekomst van de gehandicaptensector. Na lang wachten ontvingen wij in het voorjaar van 2010 een conceptnota van de minister. Daarin beschrijft hij zijn visie op de toekomst van de gehandicaptensector. De minister is erg duidelijk: op termijn kan het persoonlijke assistentiebudget (PAB) enkel nog voor personen met een handicap die zelf in staat zijn om werkgever en budgethouder te zijn. Personen met een verstandelijke handicap en kinderen moeten op termijn ondersteuning krijgen van “diensten voor persoonlijke assistentie”. Die diensten worden met een voucher betaald. Ook de mantelzorg wordt op de korrel genomen. De minister doet daarnaast nog een tiental kleinere voorstellen die mogelijks de keuzevrijheid binnen het PAB aan banden leggen.
Toen we de nota in handen kregen werd ons op het hart gedrukt: “Jullie moeten discreet zijn over deze voorstellen, anders zal de minister niet meer met jullie in dialoog gaan”. Twee lange maanden zijn we discreet geweest. In het raadgevend comité van het VAPH, waarin VGPH zetelt en waarin ook onze voorzitster Viviane Sorée zetelt voor GRIP vzw, werkten we opbouwend mee aan een advies over deze nota. Het raadgevend comité van het VAPH adviseert de minister om het PAB te blijven openstellen voor alle personen met een beperking, inclusief kinderen en personen met een verstandelijke beperking. Dat advies gaat dus lijnrecht in tegen de nota van de minister.
Maar een advies is geen wet of bevel. De minister hoeft dit advies over PAB dus niet te volgen. Onze organisatie wilde duidelijkheid, want de levenskwaliteit van duizenden mensen stond op de helling. Nadat minister Vandeurzen het advies had ontvangen, bleef het echter stil. Het advies stond zelfs niet op de regeringsagenda. Op onze schriftelijke en telefonische vragen antwoordde de minister met: “Ik kan niks zeggen”.
Goed nieuws komt altijd vóór de verkiezingen, het slechte nieuws volgt erna. Een andere verklaring voor het stilzwijgen van de minister is er niet. Op 26 mei stonden wij als organisatie voor een keuze: zwijgen of spreken. Ofwel zwegen we tegenover onze basis, de budgethouders. De kans bestond echter dat de minister na de verkiezingen zijn plannen om het PAB in te krimpen bekendmaakte. Maar dan zou het te laat zijn om het tij nog te keren. Ofwel zouden we stout zijn en die opgelegde zwijgplicht verbreken. We stelden de minister een ultimatum, maar kregen geen antwoord. Daarna besloot de raad van bestuur van BOL-BUDIV vzw om te spreken. Naar aanleiding van de conferentie van het Expertisecentrum Onafhankelijk Leven bericht het VTM-nieuws (klik hier voor de reportage) over de inkrimping van het PAB.
De woordvoerder van de minister reageert: “Het wegvallen van die twee categorieën stond in een conceptnota, waarover nog veel discussie mogelijk was. (…) Gebruikersverenigingen vreesden voor een inkrimping van het PAB. Die vrees kan worden weggenomen.”
Maar diezelfde dag verspreidt de minister een persbericht waarin BOL-BUDIV vzw en het Expertisecentrum Onafhankelijk Leven ervan worden beticht “wilde berichten” te brengen en waarin staat dat de inkrimping van het PAB een loos gerucht was.
Wij waarschuwen dat we deze aanval voorlopig hebben afgeslagen. Wie denkt dat het gevaar is geweken, moeten we teleurstellen. De minister deed nog geen uitspraak of hij al dan niet de betaalde mantelzorg wil aanpakken. Voorstellen om de doelgroep te beperken zullen misschien niet meer in het witboek staan, maar in het hoofd van de minister en zijn raadgevers blijven ze wel aanwezig. De kans is groot dat dezelfde voorstellen op een andere manier op tafel komen. Wij blijven alert!
Voor wie nog steeds denkt dat wij spoken zien, schetsen wij hieronder een relaas van de feiten, mét citaten en verwijzingen.
Kroniek van een bijna afgeschaft PAB
9 maart 2010
De minister informeert het raadgevend comité van het VAPH over de inhoud van het toekomstige witboek. In dit raadgevend comité heeft BOL-BUDIV geen zitje, maar Vlabu wel. De minister “wenst te vermijden dat deelaspecten van deze nota in andere fora zouden worden behandeld.” De voorzitster van het raadgevend comité “vraagt dat het comité voldoende tijd zou worden gegund om het inhoudelijke debat ter zake ten gronde te kunnen voeren.” Informeel luidt het: geen pers, geen koppeling naar de achterban of de minister stopt het overleg en beslist zonder verder overleg.
Eind maart 2010
Onze raad van bestuur bespreekt in maart voor een eerste keer de inhoud van dit toekomstige witboek. De ongerustheid is groot. We besluiten argumenten op te bouwen zodat het PAB niet wordt afgeschaft voor kinderen en personen met een verstandelijke beperking. Dik tegen onze zin en onze principes informeren we onze leden niet, behalve de raad van bestuur en onze PAB-ambassadeurs.
2 april 2010
Minister Vandeurzen lanceert zijn conceptnota, de basis voor het witboek, met voorstellen voor de toekomst van gehandicaptensector. Hij stelt daarin:
“Een derde zorggarantiegroep zijn personen met een handicap die hun objectief vastgestelde nood aan zorg en assistentie zelf kunnen (over de competenties beschikken) en willen (met alle daarbij horende verantwoordelijkheden als werkgever en budgethouder) invullen bij middel van een cash budget waarmee zij hun ondersteuning helemaal zelf organiseren.”[1]
“Het systeem van cash-payment voorbehouden voor PmH die zelf volledig in de mogelijkheid zijn om het werkgeverschap en het budgethouderschap op zich te nemen[2]”
“Een vrijwillige overschakeling van het cashbudget naar een persoonsvolgend vouchersysteem en omgekeerd mogelijk maken, voor diegenen die al een keuze gemaakt hebben en voor zover de persoon met een handicap aan de criteria voor een cash budget voldoet.”[3]
De conceptnota is erg tendentieus over het PAB. De nota noemt het systeem onder meer “onbeheersbaar”[4] en laat ook een ballonnetje op over de relatie tussen het PAB en de integratietegemoetkoming.[5]
Maart – april 2010
Ook Vlabu-ZIZ is ongerust! In maart en april vindt een overleg plaats met de voorzitters en coördinatoren van beide organisaties. Daar worden plannen gesmeed voor gezamenlijke acties. We besluiten ook samen een campagnewebsite www.redhetpab.be te maken, voor als het nodig is.
11mei 2010
Na verschillende argumentatienota’s en veel vergaderingen geeft het raadgevend comité een advies: “Het comité is niet akkoord met het voorstel om het cash-payment in de toekomst uitsluitend voor te behouden voor de personen met een handicap die zelf volledig in de mogelijkheid zijn om het werkgeverschap en het budgethouderschap op zich te nemen.” Het advies gaat lijnrecht in tegen de conceptnota van de minister. Maar een advies is niet bindend.
19 mei 2010
Het advies van het raadgevend comité van het VAPH is niet bindend. De minister hoeft het advies dus niet te volgen. Viviane Sorée, voorzitster van BOL-BUDV, maar ook lid van het raadgevend comité van het VAPH (voor GRIP vzw) en ondervoorzitter van VFG verstuurt daarom op 19 mei een brief naar de minister:
“Ik heb mijn rol als voorzitter en medewerker van verschillende organisaties, maar ook als lid van het raadgevend comité gespeeld en maximaal ingezet op overleg en advies om er toe te komen dat het PAB wordt gevrijwaard. Het advies van het raadgevend comité is niet bindend. Gezien de ernst van uw voorstellen bestaat er bij de organisaties die ik vertegenwoordig grote twijfel dat u het advies van het RC zonder meer zal volgen. Op 26 mei vindt een vergadering plaats om te beslissen al dan niet andere middelen in te zetten dan enkel overleg om het PAB in Vlaanderen te vrijwaren. Het uitblijven van een duidelijk antwoord op onderstaande twee vragen zal door ons geïnterpreteerd worden als een negatief antwoord. Mag ik u daarom vragen voor 25 mei 18u een antwoord te geven op volgende vragen:
- Zal u het advies van het raadgevend comité volgen om het PAB niet enkel voor te behouden voor de personen met een handicap die zelf volledig in de mogelijkheid zijn om het werkgeverschap en het budgethouderschap op zich te nemen?
- Zal u het advies van het raadgevend comité volgen om de mantelzorg bij PAB niet te beperken?
Geachte minister, Wij vinden het zelf niet aangenaam u voor deze deadline te plaatsen. Wij hebben ons optimaal gehouden aan uw vraag om de discussie niet buiten het RC te voeren. Maar gezien de verregaande repercussies van uw voorstellen op het dagelijks leven van een grote groep van personen met een handicap, zijn we moreel en intellectueel verplicht tot het uiterste te gaan.”
De minister antwoordt nog diezelfde dag negatief:
“Zoals het hoort zal ik het advies nauwkeurig bestuderen en uiteraard ernstig nemen. Vervolgens zullen we een nieuwe besluitvorming organiseren. Dit was trouwens de afspraak die binnen de Vlaamse regering is genomen. U zal wel begrijpen dat ik niet in staat ben - al was het maar uit respect voor mijn collega's - om mbt 1 element, hoe belangrijk ook, een voorafgaandelijke, afzonderlijke en individuele besluitvorming te organiseren zonder overleg binnen de schoot van de ministerraad.”
De minister verschuilt zich achter zijn collega’s van de Vlaamse regering. Hij wil eerst met hen overleggen. In telefoongesprek met het kabinet op 26 mei krijgen we dezelfde reactie: “Ik kan u geen antwoord geven op deze vragen” en “geen commentaar”. Wij kennen het politieke spel al een tijdje. Wanneer een minister een populaire maatregel moet nemen, dan zal hij deze snel op zijn naam schrijven. Wanneer de maatregel niet populair is, verschuilt de bevoegde minister zich snel achter “zijn collega’s in de regering”.
De verkiezingen zijn in aantocht. Verschillende parlementsleden maken ons duidelijk dat de minister geen enkel initiatief neemt om hierover te overleggen binnen de regering. Hij wil de beslissing over de verkiezingen tillen. Goed nieuws wordt gebracht voor de verkiezingen. Slecht nieuws wordt bewaard tot na de verkiezingen.
Op 19 mei organiseren GRIP vzw en BOL-BUDIV vzw een actietraining. We zijn voorbereid.
2 juni 2010
Wij beslissen als raad van bestuur om niet meer te wachten. Op 2 juni vindt onze conferentie plaats. We zullen op de conferentie het moratorium over het witboek niet kunnen volhouden. Daarnaast maken we afspraken om actie te voeren.
Op de conferentie van het Expertisecentrum Onafhankelijk Leven komen meer dan vierhonderd personen met een beperking, personeelsleden uit de sector en politici samen om te discussiëren over het PAB en het PGB. Er was ook heel wat pers aanwezig. Heel wat politici en personeelsleden in de sector kennen de inhoud van dat witboek. Gezien het onderwerp van de conferentie was er geen onderzoeksjournalistiek nodig om te zien dat het PAB bedreigd werd. Het VTM-nieuws bericht hierover, alsook verschillende kranten.
Op het VTM-nieuw is te horen dat het PAB mogelijks wordt afgeschaft voor kinderen en personen met een verstandelijke beperking. Voor velen was dat schrikken.
3 juni
Het vtm-nieuws slaat in als een bom. Onze helpdesk staat roodgloeiend. Op 3 juni vraagt BOL-BUDIV in een persbericht dat de minister snel duidelijkheid brengt.
Het verlossende bericht komt in de vorm van een Belga-persbericht. Na een telefoongesprek met de woordvoerder van de minister, schrijft Belga:
“Minister van Welzijn Jo Vandeurzen heeft geen plannen om het Persoonlijk assistentiebudget (PAB) voor personen met een verstandelijke beperking en kinderen af te schaffen en te vervangen door een 'voucher'. Gebruikersverenigingen vreesden voor een inkrimping van het PAB. ‘Die vrees kan worden weggenomen’, zegt Leo de Bock, woordvoerder van minister Vandeurzen.”
“In een voorlopige versie van het Witboek voor het welzijnsbeleid tot 2020 voor personen met een handicap van de minister waren er plannen om zo een budget niet meer uit te keren aan kinderen en personen met een mentale handicap. Met een PAB krijgen personen met beperkingen een bepaald budget van de Vlaamse overheid om zelf de nodige assistentie betalen. ‘Het wegvallen van die twee categorieën stond in een conceptnota, waarover nog veel discussie mogelijk was. Het raadgevend comité, dat samengesteld is uit verschillende gebruikersorganisaties, heeft zich afwijzend over die veranderingen uitgesproken en met hun aanbevelingen hebben we zeker rekening gehouden’, aldus De Bock. "Er komen juist initiatieven om het systeem te vereenvoudigen en de toegang te vergemakkelijken."
Het is jammer dat de minister deze duidelijkheid pas geeft nadat de pers hierover bericht. BOL-BUDIV had de minister nochtans alle kansen gegeven veel eerder de gemoederen te bedaren. We kunnen ons de vraag stellen of het feit dat de verkiezingen eraan komen, effect had op het uiteindelijke resultaat van de beslissing.
In een tweede reactie via een persbericht haalt de minister uit naar BOL-BUDIV:
“Minister Vandeurzen vindt het bedroevend dat het Expertisecentrum Onafhankelijk Leven en Bol-Budiv geheel ten onrechte een onrustwekkende boodschap hebben gebracht. "De organisatie brengt met een wild bericht het constructieve overleg dat aan gang is in het gedrang."
Zoals hierboven aangetoond hebben we helemaal geen “wilde berichten” verspreid, maar wel het PAB gered van de inkrimping.
En nu?
Misschien denkt u nu dat alle gevaar is geweken. Dat is niet zo. Al in 1987 zijn we beginnen vechten voor een PAB, eerst voor personen met een fysieke beperking, daarna ook voor personen met een verstandelijke beperking. Het PAB ligt sinds het prille begin in 2000 bijna jaarlijks onder vuur:
- In 2004 kwam het voorstel om het PAB af te schaffen en te vervangen door “diensten Persoonlijke Assistentie”.
- In 2006 kwam het voorstel de betaalde mantelzorg te verbieden en een maximumloon van een A2 op te leggen.
- In 2007 kwam het voorstel om de PAB- budgetten te verlagen.
- In 2008 kwam het voorstel enkel nog assistenten toe te laten met erkende diploma’s of kwalificatievereisten.
Tot vandaag zijn we erin geslaagd om via dialoog, maar vooral ook via campagnes en acties, de aanvallen op het PAB tegen te houden. Door het stilzwijgen te doorbreken hebben we een zoveelste poging om het PAB aan te pakken tegengehouden. Dat we de consequenties daarvan moeten dragen, nemen we erbij. Als de minister een echte dialoog wil opstarten met de budgethouders, moet hij geen zaken voorstellen die indruisen tegen de zaken waarvoor wij jaren gevochten hebben. Over onze 42 voorstellen (link naar het document) om het PAB te verbeteren, gaan wij echter graag in dialoog.
Wie denkt dat het gevaar is geweken, moeten we teleurstellen. De minister deed nog geen uitspraak of hij al dan niet de betaalde mantelzorg wil aanpakken. Voorstellen om de doelgroep te beperken zullen misschien niet meer in het witboek staan, maar in het hoofd van de minister en zijn raadgevers blijven ze wel aanwezig. De kans is groot dat dezelfde voorstellen op een andere manier op tafel komen.
Daarnaast staan in het witboek ook heel wat andere voorstellen om het PAB aan te pakken. Deze voorstellen kunnen positieve gevolgen hebben voor budgethouders, maar kan men ook aanwenden om de vrije keuze van assistent te beperken.
In zijn conceptnota staan nog andere ideeën die potentieel gevaar opleveren[6]:
- De integratie van het PAB-toekenningssysteem in het gegeven van de Centrale Registratie van Zorgvragen (CRZ).
- Bijsturen van het systeem van eventuele combinatiemogelijkheden en de aanrekeningswijze hiervan.
- Een nieuw inschalingsinstrument.
- Onderzoeken of de laagste budgetcategorieën van PAB niet volledig kunnen opgevangen worden in de reguliere diensten en de ambulante handicapspecifieke ondersteuning gefinancierd door het VAPH. Indien positief, schrappen van de laagste budgetcategorieën uit het PAB-systeem.
- Vaststellen van criteria voor de erkenning van aanbieders van assistentie.
- Een plan opstellen om de mantelzorgers van personen met een handicap beter te ondersteunen.
- Bij het in dienst nemen van mantelzorgers in het kader van het PAB werken met een intermediaire dienst: een dienst die instaat voor de tewerkstelling van PAB assistenten (vb. een interimkantoor, een erkende VAPH-voorziening).
- Het aandeel van een arbeidsovereenkomst met een mantelzorgers in het totale PAB-budget beperken.
- Een vrijwillige overschakeling van het cashbudget naar een persoonsvolgend vouchersysteem mogelijk maken van zodra aanbieders zich organiseren op het leveren van assistentie aan huis en in de private levenssfeer. We overwegen om deze overschakeling aan te moedigen bij middel van stimulansen.
- De inzet van assistentie in de school en in de werksituaties afbouwen mits compenserende maatregelen binnen onderwijs en tewerkstelling gerealiseerd zijn.
Ons engagement
Zoals u kan lezen, zijn wij niet gerust. De voorbije jaren hebben we veel voorstellen gekregen die het PAB als systeem wilden afschaffen of uithollen. Ook nu start het debat over zorgvernieuwing met een aanval op het PAB.
Het is een belangrijke vaststelling: De onderhandeling over de toekomst van de gehandicaptensector begon voor ons met een gesprek over het al dan niet afschaffen van het PAB.
BOL-BUDIV zal ervoor zorgen dat men in de komende jaren het PAB niet afschaft. Daarvoor zullen wij alle middelen nodig gebruiken. Wij engageren ons om:
- Het debat over de toekomst van personen met een handicap altijd in een constructieve dialoog te starten.
- Zo lang als mogelijk en wenselijk aan de onderhandelingstafel te zitten.
- Wanneer dialoog vastloopt en andere middelen nodig zijn om budgethouders te verdedigen, zullen we deze gebruiken. We schuwen het gebruik van pers, betogingen en symbolische acties niet. Als het echt nodig is, zullen wij burgerlijk ongehoorzaam zijn.
- Niet naïef en steeds op onze hoede te zijn bij het onderhandelen en uitwerken van deze onderwerpen.
- U te informeren over deze onderhandelingen.
- Regelmatig terug te koppelen naar u zodat u uw eigen gedacht hierover kan zeggen.
- Altijd het belang van de budgethouder boven de belangen van BOL-BUDIV als organisatie te stellen. Subsidies zullen niet de wortel zijn waarmee deze ezel in de val wordt gelokt.
We hopen dat u dit engagement weet te waarderen.
[1] PERSPECTIEF 2020, NIEUW ONDERSTEUNINGSBELEID VOOR PERSONEN MET EEN HANDICAP, 2 april 2010, Kabinet van Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin, Jo Vandeurzen, p. 23
[2] PERSPECTIEF 2020, NIEUW ONDERSTEUNINGSBELEID VOOR PERSONEN MET EEN HANDICAP, 2 april 2010, Kabinet van Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin, Jo Vandeurzen, p.55
[3] PERSPECTIEF 2020, NIEUW ONDERSTEUNINGSBELEID VOOR PERSONEN MET EEN HANDICAP, 2 april 2010, Kabinet van Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin, Jo Vandeurzen, p. 55
[4] PERSPECTIEF 2020, NIEUW ONDERSTEUNINGSBELEID VOOR PERSONEN MET EEN HANDICAP, 2 april 2010, Kabinet van Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin, Jo Vandeurzen, p.19
[5] PERSPECTIEF 2020, NIEUW ONDERSTEUNINGSBELEID VOOR PERSONEN MET EEN HANDICAP, 2 april 2010, Kabinet van Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin, Jo Vandeurzen, p.61
[6] PERSPECTIEF 2020, NIEUW ONDERSTEUNINGSBELEID VOOR PERSONEN MET EEN HANDICAP, 2 april 2010, Kabinet van Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin, Jo Vandeurzen P.54